Het Pygmalion-effect

The rain in Spain, stays mainly in the plain.

Met deze bekende zin oefent Eliza Doolittle haar uitspraak in de bekende musical My Fair Lady onder leiding van professor Higgins. Die snobistische professor heeft een weddenschap met een vriend en beweert dat hij het volkse meisje kan omtoveren in een welgemanierde en charmante dame die perfect Engels spreekt. Dat lukt hem inderdaad en gaandeweg wordt hij smoorverliefd op Eliza. De musical is gebaseerd op het boek Pygmalion van Bernard Shaw. Shaw werd op zijn beurt geïnspireerd door het verhaal van de Romeinse schrijver Ovidius. Hij schreef een liefdesverhaal over de prins Pygmalion, een kritische man met een voorliefde voor beeldhouwen. Pygmalion is vrijgezel want geen enkele vrouw is goed genoeg. Dat frustreert hem en op een dag maakt hij uit ivoor een prachtig vrouwenbeeld en …wordt verliefd op het beeld. Hij koopt allerlei cadeau’s en juwelen voor haar en wil uiteindelijk maar een ding: dat het beeld tot leven komt. Vurig spreekt hij zijn wens uit: ‘Goden, als u alles kunt geven, geef mij dan een vrouw die lijkt op mijn ivoren vrouw.’ En het wonder geschiedt: het prachtige beeld wordt een vrouw van vlees en bloed en de zielsgelukkige prins trouwt met haar.

Dit is wat het Pygmalion-effect wordt genoemd: we gedragen ons naar de verwachtingen die belangrijke personen in ons leven hebben. Als je je bewust bent van de invloed de je kunt hebben, en dit fenomeen op een positieve manier toepast, kun je kinderen, leerlingen of medewerkers beter laten presteren. Andersom is helaas ook waar, als je lage verwachtingen hebt, krijg je ook lagere resultaten…

Dit Pygmalion-effect, ook bekend als Self-fulfilling prophecy,  werd eind jaren ’60 onderzocht door Harvard professor Robert Rosenthal samen met Lenore Jacobson, schoolhoofd van een basisschool. In het experiment kregen alle kinderen van alle groepen op een basisschool een IQ test. Tegen de leerkrachten van een aantal klassen werd gezegd dat ongeveer 20% van de kinderen in hun klas heel veel potentie had en dat deze kinderen het waarschijnlijk opmerkelijk beter zouden doen in het komende schooljaar. De namen van deze kinderen werden bekend gemaakt bij de leerkracht en ook hun IQ score. In werkelijkheid was dit helemaal niet zo, deze kinderen waren gewoon lukraak uitgekozen door de onderzoekers en blonken niet uit in de test. Na 8 maanden werden alle kinderen opnieuw getest. Wat bleek: de kinderen die waren aangemerkt als high potential scoorden nu significant beter (4 tot 7 punten). Bij de jongste kinderen was dit effect het grootst.

Dit leidde tot een nieuwe onderzoeksvraag: hoe is dat mogelijk? Uit vervolgonderzoek bleken er vier factoren mee te spelen:

  1. leraren zijn vriendelijker tegen de kinderen van wie ze een hoge verwachting hebben;
  2. leraren geven hen meer informatie en leermateriaal;
  3. leraren laten hen langer praten als ze een vraag beantwoorden en gaan op het antwoord in;
  4. bij foute antwoorden helpen ze hen het antwoord te verbeteren door verder door te vragen.

In een boek van Stephen Covey kwam ik hier nog een mooi voorbeeld van tegen. Het gaat over een jonge lerares die net is afgestudeerd en een ‘moeilijke’ klas krijgt. Ze is door het hoofd van de school gewaarschuwd, in de klas zitten kinderen die het thuis niet altijd makkelijk hebben en over het algemeen geen beste resultaten boeken. Vanaf het eerste moment behandelt zij de kinderen als de beste leerlingen van school. De leerlingen krijgen respect van haar en de jonge lerares vertelt dat ze trots is dat ze aan deze getalenteerde kinderen les mag geven en dat ze veel van hen verwacht. De kinderen vinden het eigenlijk maar raar, ze denken dat hun nieuwe juf waarschijnlijk geen goede informatie heeft gekregen maar laten haar graag in die waan. Ze vinden het eigenlijk wel fijn. Tot grote verbazing van het schoolhoofd en de leerlingen gaan de resultaten van deze klas na verloop van tijd flink omhoog. Ook de sfeer is verbeterd, er is meer rust in de klas en er is onderling meer vertrouwen. De jonge lerares paste het Pygmalion-effect met succes toe en gaf daarmee een hele klas een beter perspectief.

Het experiment van Rosenthal leidde tot meer onderzoek op dit gebied en daaruit bleek dat uiterlijke kenmerken van leerlingen ook meespelen in de verwachting die de leraar heeft. Een aantrekkelijk gezicht, de houding van de leerling, zijn kleding en vooral eerdere ervaringen met leerlingen die er hetzelfde uitzien, beinvloeden de verwachtingen die een docent heeft. Ik had op de middelbare school een hekel had aan mijn wiskundeleraar omdat hij vaak gemene en sarcastische opmerkingen maakte. Ik vond dat respectloos en daarnaast had ik het idee dat hij de pik op me had. Ik liep geen stap harder voor deze man en regelmatig vergat ik mijn passer of geodriehoek. Iets waar hij zich vreselijk aan ergerde natuurlijk. Door de negatieve wisselwerking werd ik steeds lastiger tijdens zijn les en regelmatig stuurde hij mij de klas uit. Wiskunde was toen nog geen verplicht vak, zodra het kon heb ik het vak laten vallen.

Het Pygmalion-effect zie je natuurlijk ook in het bedrijfsleven. Een hogere verwachting van een leidinggevende leidt tot een betere prestatie van de medewerker. Het zelfvertrouwen van iemand groeit onder leiding van een ‘positieve Pygmalion’. Dat geldt voor werksituaties maar ook thuis, in gezinnen met opgroeiende kinderen. En ook op persoonlijk niveau:

“As you think so shall you be” (Wayne Dyer)

“Whether you think you can or whether you think you can’t, you’re right.” (Henry Ford)

 

Filed under Uncategorized

Ik lees graag over het ontwikkelen van zelfvertrouwen en daar blog ik over. Ik vind het een geweldig onderwerp en wil er zoveel mogelijk vanaf weten. Ik werk als freelancer (communicatie en PR), ben getrouwd met Robert en we hebben 2 kinderen. Ik hou verder van biografieën, van waar gebeurde films waar ook nog wat te lachen valt (Intouchables, The King's Speech, Papillon), van skiën en reizen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *